निक्षय पोषण योजना 2026: क्षयरुग्णांना दरमहा ₹1000 मिळणार; जाणून घ्या नवीन नियम आणि अर्ज प्रक्रिया!

भारतात क्षयरोग (Tuberculosis) मुक्त अभियानाला गती देण्यासाठी केंद्र सरकारने 'निक्षय पोषण योजना' (Nikshay Poshan Yojana) अंतर्गत लाभार्थ्यांच्या मदतीत मोठी वाढ केली आहे. औषधोपचारासोबतच रुग्णाला सकस आहार मिळावा, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

ताज्या घडामोडी (2026): सरकारने या योजनेच्या नियमांत बदल करून आता आर्थिक मदतीचा हप्ता वाढवला आहे. तसेच आधार लिंकिंग अनिवार्यतेबाबत नवीन मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत.

निक्षय पोषण योजना: एका दृष्टीक्षेपात (Key Highlights)

पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

• नोंदणी अनिवार्य: १ एप्रिल २०१८ रोजी किंवा त्यानंतर सरकारकडे अधिसूचित केलेले सर्व टीबी रुग्ण पात्र आहेत.

• निक्षय नोंदणी: रुग्णाची माहिती 'निक्षय पोर्टल' (Nikshay Portal) वर नोंदवलेली असावी.

• उपचार सुरू असावेत: ज्यांचे उपचार सध्या सुरू आहेत किंवा जे नवीन रुग्ण आहेत, ते सर्व या मदतीसाठी पात्र आहेत.

• बँक खाते: रुग्णाचे स्वतःचे बँक खाते असावे (बँक खाते नसल्यास कुटुंबातील सदस्याचे खाते संमती पत्रासह वापरता येते).

योजनेचे फायदे (Benefits)

1. आर्थिक मदत: प्रत्येक नोंदणीकृत रुग्णाला दरमहा ₹1,000/- आर्थिक प्रोत्साहन दिले जाते. (पूर्वी ही रक्कम ₹500 होती).

2. थेट लाभ हस्तांतरण (DBT): मदतीची रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते.

3. आहार सहाय्य: या पैशांचा वापर रुग्ण प्रथिनयुक्त आणि पौष्टिक आहार घेण्यासाठी करू शकतात, ज्यामुळे उपचारांना लवकर प्रतिसाद मिळतो.

आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)

अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असते:

• बँक खात्याचा पुरावा: बँक पासबुकची प्रत, रद्द केलेला धनादेश (Cancelled Cheque) किंवा बँक स्टेटमेंट.

• आधार कार्ड: ओळखीचा पुरावा म्हणून आधार कार्डची प्रत (शिफारस केलेली).

• आधार पावती: आधार कार्ड नसल्यास, आधारसाठी अर्ज केल्याची पावती.

• संमती पत्र: जर कुटुंबातील सदस्याचे बँक खाते वापरायचे असेल, तर विहित नमुन्यातील संमती पत्र.

अर्ज प्रक्रिया (Application Process: Step-by-Step)

या योजनेसाठी रुग्णाला स्वतःहून स्वतंत्र अर्ज करण्याची गरज नसते, मात्र खालील प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

१. निक्षय पोर्टलवर नोंदणी:

जेव्हा रुग्ण सरकारी किंवा खाजगी रुग्णालयात उपचारासाठी जातो, तेव्हा आरोग्य कर्मचाऱ्यांमार्फत रुग्णाची माहिती 'निक्षय' (Nikshay) प्रणालीत नोंदवली जाते.

२. बँक तपशील सादर करणे:

रुग्णाने त्याचे आधार-संलग्न बँक खाते, आय.एफ.एस.सी. (IFSC) कोड आणि इतर कागदपत्रे संबंधित आरोग्य केंद्रावर किंवा 'डॉट' (DOTS) केंद्रावर सादर करावीत.

३. पी.एफ.एम.एस. (PFMS) वैधता:

आरोग्य कर्मचारी हे तपशील पोर्टलवर अपलोड करतात. त्यानंतर पी.एफ.एम.एस. प्रणालीद्वारे बँक खात्याची पडताळणी केली जाते.

४. लाभ मिळवणे:

खाते 'वैध' (Validated) ठरल्यास, दर महिन्याला रुग्णाच्या खात्यात ₹1,000 जमा होतात. खाते अवैध ठरल्यास रुग्णाला दुरुस्तीसाठी एस.एम.एस. प्राप्त होतो.

महत्त्वाच्या लिंक्स (Important Links)

• अधिकृत वेबसाईट: Nikshay.in

• लॉगिन/नोंदणी: येथे क्लिक करा

• योजनेची मार्गदर्शिका डाउनलोड करा: Download Notification

सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्र. १) जर माझे बँक खाते नसेल तर मला लाभ मिळेल का?

हो, तुम्ही नवीन जन धन खाते किंवा इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक (IPPB) मध्ये खाते उघडू शकता. किंवा लेखी संमती देऊन कुटुंबातील सदस्याच्या खात्यात पैसे मिळवू शकता.

प्र. २) खाजगी डॉक्टरांकडे उपचार घेणारे रुग्ण पात्र आहेत का?

हो, सर्व अधिसूचित रुग्ण (सरकारी किंवा खाजगी) या योजनेसाठी पात्र आहेत.

प्र. ३) आधार कार्ड अनिवार्य आहे का?

आधार कार्ड असणे अत्यंत शिफारस केलेले आहे, परंतु ते नसल्यास तुम्ही आधार नोंदणी पावती सादर करूनही लाभ घेऊ शकता.

प्र. ४) मला माझे स्टेटस कसे तपासायचे?

तुम्ही तुमच्या जवळच्या सरकारी ग्रामीण रुग्णालय किंवा प्राथमिक आरोग्य केंद्रातील टीबी आरोग्य कर्मचाऱ्यांशी (TBHV) संपर्क साधून अर्जाची स्थिती जाणून घेऊ शकता.

निष्कर्ष:

निक्षय पोषण योजना ही क्षयरुग्णांसाठी एक मोठा आधार आहे. ₹1000 ची ही मदत रुग्णांना त्यांचा औषधोपचार पूर्ण करण्यास आणि चांगल्या आहाराद्वारे लवकर बरे होण्यास मदत करत आहे.